خلاصه مقامهای قرآنی (صنع بسحرک)
مقام بیات
اگر گفته شود: زیباترین مقام قرآنی، بیات است اغراق نشده است، چه از حیث لطافت و حزن معنوی و چه از نظر وسعت گوشه ها و گستردگی آنها. از اینرو است که بدان «ام النغمات» می گویند. برخی از گوشه های آن حالت حب و عشق و رقت دارد.
مقام رست
مقامی است بسیار زیبا که حالت وقار، صلابت، متانت و بیانگری دارد. بدان «ملک المقامات» گویند و برخی از گوشه های آن حزنی همانند گوشه های، مقام بیات دارد.
مقام سه گاه
علیرغم اینکه می گویند: مقام سه گاه حالت غیرمعمولی به انسان می دهد و هیجان نفسانی ایجاد می نماید، برخی از گوشه های سه گاه حالت امید، رجاء و شادمانی معنوی در قاری ایجاد می کند و برخی از گوشه های آن، حزنی معنوی در نفس بوجود می آورد.
مقام حجاز
نغمه جذاب و گسترده ای است. برخی از گوشه هایش سرور معنوی به ارمغان می آورد و برخی از آنها، حالتی بشارت دهنده دارد و عشق و محبت الهی را در انسان زنده می نماید.
مقام چهارگاه
مقامی است که همراه با جذابیت و سادگی اش، حالت یادآوری و خاطره انگیزی دارد و برخی از گوشه هایش انسان را متاثر از حزن معنوی می گرداند.
مقام صبا
مقامی است که حزن زاید الوصفی در انسان ایجاد می نماید و همچنین حالت هشدار و بیدار باش دارد. بعضی از گوشه های آن تحسر و تأثر شدیدی در قاری به وجود می آورد و همچنین حالت خوف و اندوه ایجاد می کند.
مقام نهاوند
مقامی است که بعضی از گوشه های آن، همچون گلی رنگارنگ و خوش بو است که بر گلبرگهایش شبنم نشسته باشد و از حیث لطافت، نسیم سحرگاهان را می ماند که صورت شب زنده داران را نوازش می کند و حالت محبت، سرور و بهجت در نفس ایجاد می کند.
2- شناخت موضوعات مختلفه قرآن و درک تناسب آنها با مقامات:
برای اینکار باید موضوعات مختلف قرآن را جمع آوری نمود و هر یک از مقامات را به آنها عرضه کرد، سپس نسبت مقامات و آیات را تعیین نمود. در اینجا برخی از این موضوعات را بیان نموده تناسبشان را با هر یک از مقامات توضیح می دهیم.
- توحید و اسماء و صفات الهی:
با مقامات بیات، نهاوند، رست و برخی از گوشه های حجاز تناسب دارد. - نشانه های الهی:
با مقامات سه گاه، چهارگاه، رست و برخی از گوشه های حجاز تناسب دارد. - نبوت عامه:
با مقامات بیات و رست تناسب دارد. - تاریخ انبیاء:
با مقام چهارگاه تناسب دارد. - نبوت خاصه:
با مقامات بیات و نهاوند تناسب دارد. - عقاید:
با مقامات بیات و رست تناسب دارد. - احکام و عبادات:
با مقامات رست و نهاوند تناسب دارد. - اخلاق:
متناسب با بیات و نهاوند می باشد. - معاد:
متناسب با بیات و صبا می باشد. - اصحاب یمین:
متناسب با مقامات نهاوند، سه گاه و حجاز می باشد. - اصحاب شمال:
متناسب با مقام صبا می باشد. - مؤمنین:
متناسب با مقام صبا می باشد. - مشرکین و کفار:
متناسب با چهارگاه و صبا می باشد